Txantxa-jolasak
BIZARGORRI
Gela iluntzen
saiatzen gara misterio giroa sortzen ahaleginduz. Ondoren, haur bat aukeratu eta
begiak zapi batez estaltzen zaizkio. Jolasaren gidariak, Bizargorri itsaslapur
maltzurraren istorioa kontatuko du eta behin egin zuten abordaia azaldu. Beste
itsasontziko kapitainari heldu eta nolakoak egin zizkion kontatzen joango da.
Gidariak Bizargorrirena egingo du eta haurra, beste itsasontziko kapitaina
izango da. Bizargorri beste kapitaina torturatzen joango da eta benetan arituko
balitz bezalako (minik egin gabe) keinuak egingo dizkio. Bitartean, zer egiteen
ari zaion esango du. Lehenengo, bere hatza laban moduan erabiliz, eskuak moztuko
dizkio, gero hankak eta abar. Hau guztia egiterakoan beldurrezko giroa sortzen
saiatuko da. Beste guztiak egin ondoren, kapitainak gehiago ezin etsi eta amorru
biziz, Bizargorriri hatza begian sartu ziola azalduko du eta, aldi berean,
haurraren hatza hartu eta ogi zati busti batean do tomate baten barruan sartuko
dio. Orduan, haurrak oihu egin beharko du. Taldeko besteak ikusleak izango dira
Aldaera:
Batzuk, begian sartu ordez ipurtzuloan sartzen dion itxura egiten dute.
Oharra:
Jolas hau bi edo hiru aldiz errepika daiteke. Kontalarien garrantzia izugarria
da, entzulea istorioan sarrarazi behar du, giro egokia bilatu...
DENDA
ASMATZEN
Haur guztiak
borobil batean esertzen dira. Boluntario bat gelatik kanpora gelditzen da.
Barruan daudenek denda mota bat aukeratzen dute eta ondoren bakoitzak denda
horretan dagoen gauza bat aukeratzen du. Jarraian, kanpoan dagoena barrura sartu
eta borobil erdian esertzen da. Orduan bakoitzak aukeratu duen gauzaren izena
esaten du (denek batera) eta kanpoan egon denak, zer denda mota izan den asmatu
behar izaten du. Produktuen izenak batera ematen zaizkionez, ezin asmaturik
ibiltzen da. Asmatzen ez badu, aldez aurretik pentsatutako proba bat egin behar
izaten du.
ELEFANTEA
Ikasleetako
bat gelatik kanpora ateratzen da (horretarako prest dagoen bat baldin bada, hobe),
besteei jolasa nola den azaltzen zaien bitartean. Beste hiru pertsona aukeratzen
dira. Hauetariko bik elefante itxura hartzen dute eta besteak pizti
hezitzailearena (azkeneko hau monitoreetako bat ere izan daiteke). Elefantea
osatzen duten ikasleak manta batez estaltzen dira. Bata elefantearen atzealdea
eta bestea aurrealdea izaten dira. Aurreko aldekoak besoa erabiltzen du tronpa
modura. Kanpoan zegoen ikaslea barrura sartzen denean, pizti hezitzaileak
zirkoan dagoela azaltzen dio eta elefante bat dutela; eta zein azkarra den
adierazteko hanka bat aulki baten gainera jasotzeko eskatzen dio elefanteari.
Ondoren, beste ekintza zailago batekin probatzen dute; ikasleari lurrean
jartzeko esaten zaio eta elefantea gainetik pasako zaiola, eta horrela egiten
dute. Ondoren, oraindik zailago egin nahian, errepikatu egiten dute, baina
azpian dagoen ikasleari begiak zapi batez estali behar zaizkio. Une horretan,
elefantearen atzealdea osatzen duen ikasleari edalontzi bat ematen zaio ur pixka
batekin eta ikaslearen gainetik pasatzerakoan ura gainera botatzen dio
elefanteak txiza egin izan balio bezala. Begira dauden ikasleek, elefantea
zerbait egitera doan bakoitzean, danborra jotzen ari balira bezala egin dezakete,
emozio handiagoa emanez.
ERLOJUAK
Prest dagoen
ikasle bat aukeratzen da jolasean parte hartzeko. Ondoren, erlojua duten
ikasleei eskatu egiten zaie eta gelan zehar, lurrean sakabanatuta, jartzen dira
erloju guztiak. Aukeratutako ikaslea gelako alde batean jartzen da eta bere
aurrean bi aulki eta hauen gainean erratz bat. Ikasleari zer egin behar duen
azaltzen zaio. Hasteko, erratzaren gainetik pasa eta gelako beste aldera iritsi
behar du erlojuak zapaldu gabe. Baina hau oso erraza denez, zailagoa izateko,
begiak itxita egin behar izaten du ondoren. Horretarako, lehenengo, begiak
irekita dituela, bi edo hiru aldiz egiten du ibilbidea ondo ikasteko. Prest
dagoenean, begiak estaltzen zaizkio eta oinetakoak kentzeko esan, erlojuren bat
zapalduz gero hondatu ez dezan, Ibilbidea egiteko prestatu eta erratzaren
gainetik pasatzeko prest dagoenean, hanka jasotzen duenean, beste aldean urez
betetako palankana jartzen zaio eta hanka bertan sartzen du busti-busti eginez.
Aldaera:
Jolas honen bukaera alda daiteke. Ura jarri ordez, erloju guztiak jaso eta
ibilbidea eginarazten zaio. Bera beldur handiz mugitzen da erlojuren bat
zapaltzeko beldurrez eta gelan dauden guztiek “eskuinera”, “ezkerrera”,
edo “kontuz” esaten diote, benetan erlojuak baleude bezala.
Oharra: Palankana jartzerakoan, kontu izan behar da benetan bere hanka parean jartzeko; palankana mugitzen bada, kontu handiz egin, bestela, uraren hotsa entzungo baitu.
INOZO
SUDURLUZEA
Ikasleak
bikoteko jarriko ditugu. Lehenengo bikotea banatu egingo dugu: partaide bakoitza
aurrez aurre dauden hormen ondoan kokatzen dugu. Gela ongi aztertzeko esango
diegu, oinez eta begiak estalita elkartzea izango baitute eginkizun. Orduan, bi
eskuak burla egiteko keinuak egiteko moduan jar ditzatela esango diegu; hau da,
atzamar lodia sudurrean eta eskua zabal zabalik eta beste eskua segidan. Begiak
estali eta bi minuturen buruan elkartu behar dute puntako atzamar txikiek elkar
ukitzen dutelarik. Honetarako, beste ikasleek hitzez lagunduko diote bikoteari.
Hau egin ondoren, bigarren bikotea hasiko da;K baina hasi bezain laster,
bikotearen partaide bat kendu egingo da, bestea konturatu gabe. Hortaz, bakarrik
jardungo du, Besteek animatu egongo dute (hori!, horixe!, hortxe!, ezkerretara
ez!, atzera!) kontura ez dadin.
MANTARENA
Taldeko
ikasletako bat aukeratzen da. Bere
gogoz agertzen bada, hobe. Kanpora ateratzen da eta bitartean besteei jolasa
azaltzen zaie. Kanpoan dagoen ikaslea barrura sarrarazten dugu eta lurrean
etzanda jartzeko esaten diogu, manta batez estalita. Orduan berak soinean duen
zerbait pentsatu dugula eta zer den asmatu behar duela esaten zaio; pentsatuta
daukaguna manta da. Asmatzen badu, bukatu egiten da jolasa, baina zerbait esan
eta asmatzen ez badu, esan duen hori erantzi egin behar izaten du. Gehienetan,
manta ez zaie bururatzen eta azpien erdi biluzik gelditzen dira.
Aldaera:
Kasu batzuetan, do jolas ezagutzen badute, egokia da mantaren ordez eta noizik
behin beste arroparen bat pentsatzea.
Oharra:
Bi edo hiru aldiz egiteko jolas egokia da. Horretarako, bakarra kanpora bidali
ordez, hiru edo lau ume bidaltzen ditugu.
MOMIA
Jolasa
prestatzen dugun artean ikasleetako bat kanpora bidaltzen da. Ondoren momia
itxurak egingo dituena lurrean etzanda jartzen da besoak luzatuta eta eskuetan
oinetakoak jarrita (hankak balira bezala). Oinen gainean baloi bat jartzen zaio
burutzat eta gero manta batez osorik estaltzen da. Gela iluntzea ere egokia da
misterio kutsua emateko. Kalean dagoen ikaslea barrura sartzen denean, Egiptoko
momia zahar bat aurkitu dugula azaltzen dio jolas gidariak. Momia hau oso
berezia da, asko daki eta berak dakiena adieraz dezake galderak egiten bazaizkio.
Buruarekin (hankartean duen baloi gora eta behera edo ezker-eskuinera mugituz)
bai edo ez erantzuten du. Orduan ikaslea momiaren sabel gainean eserarazten da,
berak uste duen buruari(baloiari) begira eta galderak egiten hasten da. Denak
isil-isilik egoten dira, hiru edo lau galdera egin ondoren, bat-batean momiak
bere benetako burua eta besoak jaso eta, atzetik, susto handi bat ematen dio.
Oharra:
Ondo ateratzeko garrantzi handia du giro egokia lortzeak. Isiltasuna eta
iluntasuna oso aproposak dira. Jolas gidariak, azaltzerakoan, lagundu dezake
giro hau lortzen. Jolas gidaria irakaslea edo ume bat izan daiteke.
POLIZIA
ETA LAPURRA
Jokalari bat,
begiak estalirik, mahai baten inguruan jarriko dira eskuak mahai gainean
dituztela. Bata polizia eta beste lapurra izango direla esango zaie, eta jakina,
lapurrak poliziari ihes egin beharko dio. Jokoan dagoen arau bakarra hauxe da:
eskuak beti mahai gainean eduki behar dira. Zera da kontua: jokalari biei,
belarrira, lapurrak direla esatea. Biak elkarri ihes egiten saiatuko dira
taldearen barre algara sortuz.
Aldaera:
Jokoa, mahairik gabe, ikasgelan zehar ere egin daiteke.
TXILIBITUA
NON OTE DAGO?
Talde osoa
borobil batean jartzen da eserita. Ikasle bat kanpora bidaltzen da. Gidariak,
atzealdean, gerrian soka batetik zintzilik, txilibitua jartzen du. Ikaslea,
gelan sartzen denean, txilibitua borobil hartako nork duen asmatu behar duela
esaten zaio eta horretarako, pista modura, noizik eta behin norbaitek txilibitua
joko duela. Hasten dira beste guztiak txilibitua pasatzen arituko balira bezala
eta gidaria borobilean zehar ibiltzen da, parean egokitzen denak txilibitua
jotzen duelarik. Gidariak duela asmatzen duenean bukatzen da jolasa.
Romeo eta Julieta
Materiala:
Zapi bi.
Gelan
ikasle guztiak elkartu ondoren, hiru edo lau bikote aukeratzen dira (neska eta
mutila ahal izan ezkero). Gelatik ateratzen ditugu. Gelako aulki eta mahaiak
baztertu ondoren, taldeko beste jokalari guztiak gelatik zutik geratzen dira.
Lehen bikotea begiak estalirik sartzen dira eta desorientatzeko buelta batzuk
eman ondoren, bata bestea deituz elkar aurkitu behar dute : ROMEO ! !,
JULIETA ! ! ! Bitartean zutik gelditu diren guztiak,
isiltasun osoan, elkartu ez daitezen oztopo izan behar dira oinekin zarata
eginez soilik.
